Symptomatische therapie van MS
Dr. Martin Landolt was gedurende vele jaren hoofdarts in de Neurologische Kliniek van het Kantonziekenhuis Aarau en begon met een eigen neurologische praktijk in Bazel in april 2000.
Een veel voorkomend symptoom is vermoeidheid. Het feit dat mensen met MS vaak moe zijn, wordt veelal op onbegrip onthaald. Wat raadt u patiënten aan daaraan te doen?
Chronische vermoeidheid is inderdaad een veel gehoorde klacht bij mensen met MS en kan ik alle stadia van de ziekte voorkomen. Zulke vermoeidheid van verschillende oorzaken hebben en is vaak het resultaat van verschillende factoren die samenspelen, bijvoorbeeld verminderde fysieke kracht en depressie. Daarnaast kennen we eigenlijke chronische vermoeidheid in engere zin (chronisch vermoeidheidssyndroom, CVS). In dit geval lijdt de patiënt aan een soort verlammende vermoeidheid die in verschillende ziektes kan voorkomen, maar eerder typisch is bij MS. De behandeling van vermoeidheid doelt niet op de oorzaak van het symptoom. Als een depressie de primaire oorzaak is, moet dit onmiddellijk behandeld worden. In het geval van chronische vermoeidheid in enge zin, moeten eerst gedragswijzigingen in het dagelijkse leven nagestreefd worden. Het zou bijvoorbeeld aan te raden zijn om elke activiteit met regelmatige rustpauzes te onderbreken. Een oefenprogramma met regelmatige spiertraining zonder te overdrijven is ook een te verkiezen aanpak. Geneesmiddelentherapie is vaak onbevredigend.
Wat is spasticiteit?
Spasticiteit is een verhoogde spierstijfheid, die voorkomt als een onwillekeurige reflex van het lichaam. Ze verschijnt bij snelle actieve of passieve bewegingen en zijn het gevolg van schade aan de motorische zenuwbanen in de hersenen en het ruggemerg. Aangezien de spieren aanzienlijk kunnen samentrekken gedurende dit proces, wordt spasticiteit vaak vergezeld van pijn.
Wat depressieve MS-patiënten aanraden?
Depressie komt vaak voor bij jonge mensen met MS, hoewel zeker niet méér dan bij mensen met andere, chronische, verzwakkende ziektes die in permanente invaliditeit resulteren en waarvoor de therapeutische opties begrensd zijn. Het blijft de vraag of de depressie een reactie is op de ziekte (reactieve depressie) of een eigen symptomencomplex omvat dat ofwel voor ofwel na de ontwikkeling van MS opgetreden is. Reactieve depressie komt het meest waarschijnlijk het meeste voor.
Tegenmaatregelen hangen af van de ernst van de depressie. Oudere antidepressiva hebben vaak ongewenste neveneffecten zoals meer vermoeidheid of blaasproblemen, zeker bi mensen met MS. Dit is minder het geval met nieuwe drugs. Het natuurlijke produkt Johanneskruid wordt vaak gebruikt, naast psychotherapeutische en sociaal-medische geneesmiddelen. Zonder twijfel is een gunstige familie-omgeving van groot belang. Naast vele andere diensten en nuttige adviezen, biedt de MS-vereniging in uw streek raad aan voor personen met MS en hun familie.
Blaasproblemen kunnen enorme sociale beperkingen tot gevolg hebben. Welke soort blaasproblemen kunnen bij MS voorkomen?
Blaasproblemen zijn het gevolg van schade aan de respectieve centra en wegen in de hersenen en het ruggemerg, veroorzaakt door lokale ontstekingen. De meest voorkomende van deze problemen is dat het voor langere tijd ophouden van de urine onmogelijk is. De persoon voelt plots een sterke drang om te urineren en moet onmiddellijk een toilet vinden of anders ondervindt hij het onaangename gevolg van incontinentie (natte broek). Het probleem kan ook betekenen dat men niet meer kan urineren zelfs als men wil, waardoor het noodzakelijk wordt de blaas via een catheder te ledigen.
Hoe behandelt men blaasproblemen? Kan men preventieve maatregelen treffen, zoals training van de bekkenvloer?
Bij blaasproblemen moet een blaasinfectie eerst en vooral als mogelijke oorzaak kunnen uitgesloten worden of onmiddellijk behandeld worden. Het meest gezien blaasprobleem, urge-incontinentie (een dringend verlangen om te urineren), kan met medicatie en blaastraining verholpen worden. Zulke training houdt in om te proberen om het interval tussen het urineren bewust te verlengen, waarbij de patiënt een logboek van zijn activiteit bijhoudt. In milde gevallen kan een verandering van drankgewoonte helpen, bijv. het reduceren van de hoeveelheid vloeistof die ‘s avonds ingenomen wordt, geen koffie of alcohol. Er bestaat hiervoor een groot gamma aan medicatie. Als het probleem echter niet met medicatie kan verholpen worden en de residuele urine te groot is, moet regelmatig een catheder gebruikt worden om verdere complicaties te vermijden. Een permanente catheder kan eventueel noodzakelijk zijn. Hoewel het een drastische maatregel is, staat het vele betroffen personen toe om een sociaal minder beperkt leven te leiden. In tegenstelling tot blaastraining is oefening van de bekkenvloer in het geval van de zogenaamde stress-incontinentie nuttig. Deze vorm van incontinentie komt doorgaans vaak voor bij oudere vrouwen. Ze druppelen wat urine bij bepaalde situaties, bijvoorbeeld bij het hoesten. Het oefenen van de bekkenbodem is een vrijwillige training van de spieren van de bekkenbodem om de controle van de urinepassage te verbeteren.
Wat raadt u MS-lijders aan in geval van sexuele problemen?
Het sexueel presteren functioneert in bepaalde mate als deel van het onvrijwillige zenuwstelsel, m.a.w. als een reflex. Deze reflexroutes kunnen door de ziekte beschadigd raken. Storingen in de prikkelgevoeligheid van de genitaalstreek kunnen de normale sexuele functies doen afnemen. Zoals met blaasproblemen zijn sexuele stoornissen vaak te vinden onder MS-patiënten, maar vaak wordt er gewoon niet over gepraat, noch door de arts, noch door de patiënt. In de regel wordt de storing bij mensen meet MS direct in verband gebracht met de ziekte zelf, en niet als “puur psychologisch” beschouwd, hoewel psychologische factoren zeker een een rol kunnen spelen in het omgaan met de ziekte.
Referenties
1. Sheean GL, Murray NM et al. An open-labelled clinical and electrophysiological study of 3,4 diaminopyridine in the treatment of fatigue in multiple sclerosis. Brain 1998;121(5):967-975.
2. Brañas P, Jordan R et al. Treatments for fatigue in multiple sclerosis: a rapid and systematic review. Health Technology Assessment; 4(27):1-61.
3. Rammohan KW, Rosenberg JH et al. Efficacy and safety of modafinil (Provigil®) for the treatment of fatigue in multiple sclerosis: A two centre phase 2 study. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry 2002;72:179-183.
