Vermoeidheid
Veroorzaakt MS vermoeidheid?
Ik word tegenwoordig zo snel moe, zelfs wanneer ik echt niet veel gedaan heb. Heeft dit iets met MS te maken?
Vermoeidheid bij MS
Vermoeidheid is een algemeen gevoel dat door iedereen ervaren wordt. In het algemeen is vermoeidheid recht evenredig met de oorzaak, bijvoorbeeld de vermoeidheid na krachtinspanningen of ten gevolge van slaaptekort. Bij elke aandoening van het zenuwstelsel merkt de getroffen persoon vaak dat hij of zij sneller moe wordt. Bij MS kan de vermoeidheid buiten alle propertie zijn vergeleken met de activiteit die plaatsgevonden heeft.
Vermoeidheid is een van de meest voorkomende klachten bij MS, en wordt door de overgrote meerderheid van MS-patiënten bericht. Veertig procent van hen noemt vermoeidheid zelfs hun ergste symptoom1. Het is een van de moeilijkst te behandelen en te begrijpen symptomen en omdat het onzichtbaar is, kan het op veel onbegrip stuiten, vooral bij familie, vrienden en werkgevers2. Familieleden kunnen denken dat iemand met MS onvoldoende meewerkt in het gezin; er kunnen sexuele spanning ontstaan tussen partners; werkgevers kunnen een persoon als lui bestempelen. Vermoeidheid kan een vernietigende impact hebben op dagelijkse activiteiten, algemeen welzijn en je werk.
De oorzaak van vermoeidheid bij MS is nog niet volledig begrepen. MS vermoeidheid kan in vier categorieën onderverdeeld worden:
-
normale vermoeidheid
Deze treedt op ook wanneer er geen sprake is van MS. Niet alle vermoeidheid is immers aan MS te wijten. - neuromusculaire vermoeidheid
Deze vorm wordt veroorzaakt door inefficiënte zenuwgeleiding. Rustpauzes zijn de oplossing voor deze vermoeidheid. - depressie
Depressie bij MS komt vaak voor en is veelvuldig vergezeld van slecht slapen, slechte eetlust en vermoeidheid. - lassitudo of plotse moeheid
Dit is een overstelpende moeheid die je zonder duidelijke reden kan overkomen. Omdat neurochemische geneesmiddelen nuttig zijn in dit geval, lijkt het erop dat biochemische onevenwichten aan de basis liggen van lassitudo3.
Naast het dagelijkse leven te verstoren, kan MS-vermoeidheid ook angst uitlokken wanneer de MS-symptomen tijdens periodes van vermoeidheid weer optreden. Dit is vooral zo na lichamelijke inspanningen en zeker wanneer de activiteit of de omgeving een verhoging van de lichaamstemperatuur veroorzaken. Er moet wel op gewezen worden dat vermoeidhied niet gerelateerd is aan aanvallen en dat het geen verslechtering van de ziekte of een permanente toename van invaliditeit veroorzaakt.
Het is ook mogelijk dat de impact en de ervaring van vermoeidheid verergerd kunnen worden door psychosociale factoren zoals het gevoel van controle (bijv. het niet meer kunnen manipuleren of controleren van de omgeving om een antwoord te bieden op persoonlijke psychologische noden kan een factor zijn bij MS-vermoeidheid).
Omspringen met MS-vermoeidheid
Wanneer vermoeidheid een groot probleem wordt voor de persoon met MS, moet een grondige medische evaluatie volgen om andere oorzaken te kunnen uitsluiten. Een mogelijke oorzaak voor MS-vermoeidheid kunnen slaapstoringen zijn, die dan resulteren in vermoeidheid gedurende de dag.
Als een ziekte van het centrale zenuwstelsel (in dit geval MS) de enige oorzaak is van de vermoeidheid, moet de levensstijl, de omgeving en het beroep aangepast worden om met de vermoeidheid om te gaan. Het kan nodig zijn om je rol te veranderen of je prioriteiten binnen de familie en het werk te verschuiven zodanig dat je het rustigaan kan doen en vermoeidheid kan vermijden. Technieken zoals tijdsbeheer, energiebehoud, vereenvoudiging van het werk en relaxatiepauzes zijn allemaal strategieën die kunnen gebruikt worden om vermoeidheid onder controle te houden.
Praktische tips:
- Vermijd warme baden, hete temperaturen, overdreven lichaamsbeweging, overdadige maaltijden en roken
- Plan je leven, je werk en je sociale uitjes
- Volg een goed dieet en verlies gewicht als je aan overgewicht lijdt
- Yoga kan heel behulpzaam zijn, omdat het oefening met medidatie verbindt
- Blijf fit met een evenwichtig oefenprogramma dat aan jouw mogelijkheden is aangepast. Deze oefeningen mogen je niet uitputten en moeten door voldoende rustperiodes gevolgd worden.
Er zijn slechts weinig farmacologische producten die erin slagen om MS-vermoeidheid aan te pakken. Omgaan met depressie (en de gerelateerde vermoeidheid) moet gepaard gaan met anti-depressiva en psychologische begeleiding.
Stressbeheer en begeleiding mogen niet genegeerd worden bij de controle van vermoeidheid. Psychosociale factoren en levenskwaliteit hebben betrekking op de bekwaamheid van mensen met MS om met hun leven om te gaan en kunnen een factor zijn in de oorzaak van de vermoeidheid zowel als een rol spelen bij de mate van invloed op het dagelijkse leven.
Bij het omgaan met MS is het ook belangrijk om familie en vrienden voor te lichen, en ook zorgverstrekkers en werkgevers op de aanwezigheid van dit probleem bij MS te wijzen. Vermoeidheid is zeker een symptoom bij MS, maar wel een die kan beheersd worden als ze begrepen wordt en ermee rekening gehouden wordt.
Referenties
1. Sheean GL, Murray NM et al. An open-labelled clinical and electrophysiological study of 3,4 diaminopyridine in the treatment of fatigue in multiple sclerosis. Brain 1998;121(5):967-975.
2. Brañas P, Jordan R et al. Treatments for fatigue in multiple sclerosis: a rapid and systematic review. Health Technology Assessment 2000;4(27):1-61.
3. Schwid SR, Covington M et al. Fatigue in multiple sclerosis: Current understanding and future directions. Journal of Rehabilitation Research and Development 2002;39(2):211-224.
Deze tekst is gebaseerd op www.msif.org.
