Tips van een voedingsdeskundige (deel 2)
Een expert geeft richtlijnen voor een gezond dieet
Dit tweede deel van het hoofdstuk “Dieet” bevat algemeen advies en behandelt verder speciale voedingsproblemen van mensen met MS. We zullen ook verschillende MS-diëten van naderbij bekijken.
Voel je je vaak hulpeloos bij de vraag: “Wat zou ik koken vandaag”?
Kookboeken kunnen een rijke bron van inspiratie zijn. Zet vooral veel vis, peulvruchten en groenten op het menu. Speciale kookboeken voor vis, peulvruchten en granen kunnen je daarbij helpen, net als boeken over “snelle maaltijden”, “koken voor singles”, voor kinderen, vegetariërs, op dieet gaan, enz. Maar vraag het ook eens aan je vrienden, de mensen van de viswinkel of de slager. Je kan ook altijd kooklessen gaan volgen om nieuwe ideeën op te doen.
Verzamel de recepten van je favoriete gerechten en stel je eigen kookboek samen. Schotels die weinig tijd vergen, evenwichtig en lekker zijn kunnen makkelijk eens per week op het menu gezet worden! Bijvoorbeeld:
- spaghetti met tomatensaus en parmezaanse kaans, salade
- gekookte aardappelen, dressing met kruiden en zure room, een stukje kaas, rauwe wortelen
- tonijnsalade met bonen, tomaten en aardappelen (gekookte aardappelen van de dag ervoor)
- noedels met zalmsaus (room, citroen, gerookte zalm) en salade
- pannekoeken gevuld met roomspinazie (uit de diepvries), fruitsalade
- vis (gebakken in de oven), gezouten aardappelen, courgette
Tips voor speciale voedingsproblemen:
Wat te doen bij verstopping?
Ernstige verstopping (obstipatie) is een veel voorkomend probleem. We spreken doorgaans van constipatie wanneer je je minder dan drie keer per week kan ontlasten, of wanneer je slechts met veel moeite en pijn kan ontlasten van harde stoelgang.
- Fysieke inspanning versterkt de maagspieren en helpt de darmen te activeren. Doe ‘s morgens in bed een paar oefeningen om je maagspieren te versterken.
- Drink een glas water vooraleer te ontbijten.
- Eet granen rijk aan ruwvezel en nuttig er vers fruit of bessen bij (haal ze de avond ervoor uit de diepvries) en noten of eet een beetje volkoren brood met wat boter of margarine en bessenjam. Goed kauwen!
- Gewoonlijk voel je binnen het uur na het ontbijt de drang om je te ontlasten. Ga dan ook onmiddellijk naar het toilet en onderdruk dit niet! Het kan immers best eventjes duren vooraleer de volgende keer zich aanmeldt.
- Drink minstens 1.5 liter vloeistof per dag, eet 5 porties fruit en groenten en geef de voorkeur aan volkoren producten.
Noot: In geval van MS kan constipatie ook deel uitmaken van het ziektebeeld. Vraag in dit geval je arts om je geschikte medicatie voor te schrijven.
Wat kan ik doen tegen flatulentie(winderigheid)?
Alle mensen hebben last van winderigheid. Gemiddeld gaat dit over zo’n 500-1200 ml lucht per dag. Maar te veel gassen in de darmen kan zowel onaangenaam als hinderlijk zijn.
- Eet langzaam: te snel eten met onvoldoende kauwen en lucht slikken kan tot flatulentie leiden. Zenuwachtige mensen nemen vaak veel lucht binnen; drinken met een rietje kan hetzelfde neveneffect hebben.
- Ga na welke voeding in jouw geval de oorzaak is: meestal zijn dit uien, groenten van de koolfamilie en peulvruchten. De winderigheid kan verminderen door deze ingrediënten goed te koken.
- Voor vele mensen leidt lactose (melksuiker) tot flatulentie. Er zitten grote hoeveelheden lactose in melk, kleine hoeveelheden in yoghurt, maar niet in kaas.
- Fructose en sorbitol in grote hoeveelheiden kunnen eveneens de boosdoeners zijn. Sorbitol wordt aangetroffen in tandbeschermende snoepjes en kauwgom. Gevoelige personen reageren reeds met symptomen na 3 snoepjes! Fructose en sorbitol in fruit wordt alleen een probleem wanneer ze in hoge concentraties worden ingenomen zoals in fruitsap.
- Een te snelle overgang van een dieet met een laag naar een met een hoog vezelgehalte overbelast de bacteriën in de dikke darm.
- Gebruik flatulentie-werende specerijen en kruiden in je voeding (bijv. karwij, laurier) en drink pepermunt, venkel of kamillethee.
- Zeker na een behandeling met antibiotica kunnen ongunstige bacteriën in de darmen floreren. Probiotische lactobacillen in yoghurt kunnen de darmflora dan herstellen.
- Ga regelmatig naar het toilet.
Hoe kan osteoporose (broze beenderen) voorkomen worden?
Osteoporose is een ziekte waarbij de botmassa afneemt en de botstructuur verslechtert, wat resulteert in broosheid van de beenderen en het risico op breuken van de pols, de rug en het opperdijbeen doet toenemen. Voornamelijk genetische en hormononale oorzaken liggen eraan ten grondslag. In geval van MS kunnen ook andere factoren de ziekte doen voortschrijden: beperkte lichaamsbeweging, minder tijd die buiten wordt doorgebracht en daardoor minder blootstelling aan de zon (belangrijk voor vitamine D productie) en terugkerende cortisonebehandelingen.
Het opbouwen van de grootst mogelijke botdichtheid is belangrijk ter preventie van osteoporose. Voldoende calciuminname is daarom van bijzonder belang wanneer het lichaam nog groeit en voor jong volwassenen. Na de leeftijd van 30 jaar wordt er geen bot meer aangemaakt en is een positieve calciumbalans nodig om het botverlies tot een minimum te beperken.
Zorg voor minstens 800 mg calcium inname per dag!
1 portie bevat 250 mg calcium:
2 dl melk, alle soorten
180 g yoghurt
250 g gestremde kaas, cottage cheese
50 g zachte kazen, bijv. Tomme, Camembert
35 g halfzachte kazen, bijv. Tilsiter, Edamer
25 g harde kazen, bijv. Parmesan, Gruyère, Emmentaler
5 dl calciumrijk mineraalwater (> 400 mg calcium/liter; bijv. Contrex, Vittel, St-Gero, Aproz, Eptinger, Valser, Adelodner)
Kies 3-4 porties per dag uit bovenstaande lijst.
Hoe slikproblemen verhelpen?
Slikproblemen omvatten alle moeilijkheden met het naar de mond brengen van voedsel en vloeistof, kauwen van het voedsel, voedsel naar de achterkant van de mond brengen met de tong en het veilig doorslikken van de voeding. Voedsel en drank kunnen in de luchtwegen terechtkomen, wat tot longontsteking kan leiden. Slikproblemen kunnen tot voedingsproblemen leiden door de verminderde opname van vloeistof en vaste voeding. Dranken kunnen veiliger ingeslikt worden wanneer ze wat dikker zijn. Instant verdikkers kunnen hiervoor gebruikt worden zoals Nutilis (Nutricia). Bij slikproblemen is het aangeraden om vroeg genoeg naar een getrainde logopedist te stappen die je sliktechnieken kan aanleren.
Welk nut hebben zogenaamde “MS-diëten”?
De pers bericht regelmatig over speciale diëten voor mensen met MS. Ze hebben allen gemeen dat hun nut wetenschappelijk noch bewezen noch ontkracht is; het zogenaamde Evers dieet is bijvoorbeeld gebaseerd op het principe van het enkel eten van natuurlijke, rauwe voeding. Zelf-gekiemde granen, groenten, fruit en melk worden onbewerkt gegeten. Polyonverzadigde vetzuren zijn onlangs ook in het dieet opgenomen. Andere diëten zijn:
- allergeenvrije dieet
- bacteriënvrije dieet volgens Ihming
- koolhydratenvrije dieet volgens Lutz according to Lutz
- Fratzer dieet
- glutenvrije dieet
- vetarm dieet volgens Swank
- megavitamine-therapie (hoog gedoseerde vitaminen/mineralen bereidingen)
- methanol hypothese (dieet met een laag pectine– en fructosegehalte)
- zuivelvrij dieet
- therapeutisch vasten
Bekijk diëten altijd kritisch!
De volgende punten kunnen je helpen om de waarde van een dieet zelf te evalueren:
- Hoe verhouden zich de samenstellingen van de maaltijden tot de aanbevelingen voor een goed gebalanceerd dieet? Kan het dieet resulteren in een overdaad of een tekort aan een bepaalde voedingsstof?
- Hoe strikt is de voedselkeuze beperkt? Zijn er “verboden” ingrediënten?
- Hoe smaakt het? Zijn zout, suiker, kruiden en alcohol in principe niet toegelaten?
- Vraagt het gebruik van het dieet een ondraaglijke toename in tijd en moeite?
- Zijn er onaanvaardbaar hoge kosten mee gemoeid? Zijn er dure, aanvullende bereidingen nodig?
- Wordt er genezing beloofd?
Zo lang dat al deze vragen met “neen” kunnen beantwoord worden, is er niets tegen het dieet. Het betekent gewoon dat het dieet al overeenkomt met de aanbevelingen voor een evenwichtige voeding, maar schuilgaat onder een andere naam. Bijvoorbeeld: Therapeutisch vasten, vragen 1-3: ja, vragen 4/5: neen, vraag 6:? Therapeutisch vasten kan een gezonde impuls zijn om iemands levensstijl te veranderen, maar behelst aanzienlijke verborgen gezondheidsrisico’s en is niet aangeraden voor een MS-patiënt.
Gedurende de eerste dagen van vasten worden voornamelijk lichaameiwitten omgezet, meer bepaald de eiwitten in de spieren en het hart. Gevolg: levensbedreigende arrhytmia (hartritmestoornissen), verlies van spierkracht en moeheid. Spieren worden snel gedegradeerd en het vergt weken training om ze terug op te bouwen, wat zeer ongunstig is voor MS-patiënten! De meeste vastenkuren worden ingeleid met een clysma om de ingewanden te zuiveren. De agressieve laxerende zouten ontrekken water en waardevolle mineralen aan het lichaam; terzelfdertijd wordt de flora van de dikke darm vernietigd. Het menselijk lichaam echter verzamelt geen afvalproducten of eindproducten van de stofwisseling. Onbruikbare stoffen worden uitgescheiden via de darmen en de nieren, zolang er voldoende vloeistofinname is.
Wie kan me verderhelpen bij dieetproblemen?
Raadpleeg een gediplomeerde diëtist voor voedingsadvies en vragen over je dieet en daarmee gerelateerde problemen. Adressen van diëtisten vind je in het telefoonboek. Je kan ook op raadpleging gaan in het ziekenhuis. De ziekteverzekering komt meestal tussen in de kosten in geval van bepaalde aandoeningen en bij doorverwijzing door een huisarts.
Dieet en cortisone
In tegenstelling tot de opmerkingen van Dr. Vital Hause (zie MS-behandeling, de behandeling van een aanval), beschouw ik cortisonetherapie vanuit het gezichtspunt van een diëtist. Zoals Dr. Hauser reeds vermeldde, kunnen er aanzienlijke neveneffecten optreden wanneer dit geneesmiddelen langdurig gebruikt wordt, wat in het verleden vaak het geval was. De veel kleinere doses van vandaag hebben zulke neveneffecten aanzienlijk afgezwakt, hoewel ze sterk kunnen verschillen van persoon tot persoon.
Specifiek voedingsadvies aangepast aan de persoon en de situatie kan al heel veel verhelpen.
Mogelijks ongewenste neveneffecten en wat eraan te doen:
Een betere eetlust leidt vaak tot ongewenste gewichtstoename. Het voorkomen van vetkussentjes in het gezicht, de nek en op de buik zijn het meest frequent.
- Als je weet dat je gemakkelijk aan gewicht wint, let er dan op niet méér te eten dan anders.
- Drink voldoende hoeveelheden calorie-arme dranken.
Dierlijke eiwitten zijn een belangrijke bouwstof voor het lichaam, bijvoorbeeld voor het maken van spieren, huid of bloedcellen. Tijdens cortisonetherapie worden eiwitten ook als energiebron verbruikt waardoor er een tekort aan deze bouwstof kan ontstaan, wat tot milde spierafbouw kan leiden.
- Eet elke maaltijd een vetarm, eiwitrijk product. Geef de voorkeur aan vetarme stukken vlees, kip zonder vel, vetarme melk en yoghurt, vetarme kaas, gestremde melk, en tofu.
- Probeer lichamelijk zo actief mogelijk te blijven. Dit helpt je spiermassa te behouden.
Het vet- en suikermetabolisme wordt beïnvloed door cortisone. Dit kan de bloedvet- en suikerspiegel verhogen.
- Vermijd vet eten zoals sausjes, frieten, vet boterhambeleg, patisserie, taartjes, koekjes, alcohol en sterk gesuikerde drankjes.
- Geef de voorkeur aan bereidingsmethoden die weinig vet vergen, zoals grillen, stomen of koken.
Cortisone reduceert vitamine D-productie en verhoogt de calciumexcretie. Dit verergert botverlies.
- Bespreek met je arts welke preventieve maatregelen je kan nemen om je risico tot een minimum te herleiden.
- Calcium en vitamine D zijn enkele opties om je botten te beschermen.
De impact van cortisone op het zoutgehalte en de waterhuishouding van je lichaam kan tot verhoogde waterophouding in het lichaam leiden. Waterophoping in de benen en het gezicht en hoge bloeddruk kunnen hiervan het gevolg zijn.
- Vermijd zoute bereide voedingswaren zoals zoute gebakjes en kant-en-klare maaltijden.
- Gebruik zout, smaakstoffen en bouillon met mate; in plaats daarvan mag je veel kruiden en specerijen gebruiken.
Ziekte verhoogt de nood aan antilichamen. Het gebruik van cortisone kan je gevoeliger maken voor infecties.
- Natuurlijke beschermingsmiddelen zijn vitaminen, mineralen, sporenelementen (zeker vitamine C, bèta-caroteen, vitamine E, zink en selenium).
- Eet zo gevarieerd mogelijk volgens de aanbevolen principes van een evenwichtig dieet.
- Als je weinig trek hebt in verse groenten en fruit is het een goed idee om je dieet aan te vullen met multivitamine-preparaten.
- Schenk voldoende aandacht aan voedselhygiëne.
Vraag je huisarts om informatie en eventueel ook om een doorverwijzing naar een diëtist die je individuele en specifieke aanbevelingen kan geven voor je dieet, met inachtname van je cortisonetherapie.
Referenties
1. Nordvik I, Myhr KM et al. Effect of dietary advice and n-3 supplementation in newly diagnosed MS patients. Acta Neurologica Scandinavica 2000;102(3):143-149.
2. Mcgregor L, Smith AD et al. Effects of dietary linoleic acid and gamma linolenic acid on platelets of patients with multiple sclerosis. Acta Neurologica Scandinavica 1989;80(1):23-27.
3. Bates D, Fawcett PRW et al, Polyunsaturated Fatty Acids in the Treatment of Acute Remitting Multiple Sclerosis. British Medical Journal 1978;2 (6149):1390-1391.
4. Bates D, Cartlidge NEF et al. A double-blind controlled trial of long chain n-3 polyunsaturated fatty acids in the treatment of multiple sclerosis. Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry 1989;52:18-22.
5. Dworkin RH, Bates D et al. Linoleic acid and multiple sclerosis: a reanalysis of three double-blind trials. Neurology 1984;34:1441-1445.
