Tips van een voedingsdeskundige (deel 1)
Een expert geeft richtlijnen voor een gezond dieet
De meeste van de volgende artikels werden geschreven door mevr. Caroline Weberhofer, een voedingsdeskundige en diëtiste. Ze werkt voor een onafhankelijke voedingsconsulent in Basel, Zwitserland.
Dieet en MS (Deel 1)
Het dieet is een bron van vele vragen voor MS-patiënten. Voedingsconsulente Caroline Weberhofer ging een aantal van deze vragen na. De belangrijkste aspecten hiervan zijn hieronder samengevat.
Kan multiple sclerose beïnvloed worden door het dieet?
Er zijn verschillende aanwijzingen dat de samenstelling van onze voeding zijn invloed heeft op ons subjectief gevoel van gezondheidsbeleving, onze bloedvaten en ons immuunsysteem. Ver reikende studies kunnen in de toekomst misschien uitmaken of er een verband bestaat tussen voedingsinname en MS. Het opzetten en evalueren van zo’n onderzoek wordt bemoeilijkt door het feit dat MS een zeldzame ziekte is met een onvoorspelbaar en divers verloop. Het is bovendien heel moeilijk om voedingsstudies uit te voeren met een nauwkeurig samengesteld dieet. In tegenstelling tot medicatie kan voedingsopname immers niet eenvoudigweg voorgeschreven worden.
Eten houdt niet enkel verband met voedingsopname, maar betekent ook plezier en sociaal contact.
Volgens de huidige kennis van zaken, kunnen de volgende punten als zeker worden aangenomen:
- er bestaat geen speciaal dieet dat een voordelig effect heeft op het verloop van de ziekte.
- een gebalanceerd dieet draagt bij tot een algemeen gevoel van welzijn en versterkt het immuunsysteem.
- een verkeerd dieet kan bijdragen tot ziektes zoals hart- en vaatziekten, problemen met de stofwisseling van vet, overgewicht, type-2 diabetes en osteoporose (broze beenderen).
- een tekort aan eiwitten en micronutriënten leidt tot degeneratie van de spieren, gevoeligheid voor infectie, moeilijke wondheling en een verminderd gevoel van welzijn.
- een optimaal dieet ondersteunt andere therapieën maar kan de medische behandeling niet vervangen in geval van MS.
Wat bedoelt men met een evenwichtig dieet?
Een gebalanceerd dieet:
- is aangepast aan de persoonlijke behoefte (afhankelijk van leeftijd, geslacht, hoe actief je bent, ziekte)
- voorziet in de noodzakelijke voedingselementen (voedingsstoffen, vitaminen, spoorelementen, vezels, water)
- overbelast het lichaam niet (bijv. met vet, suiker, zout, alcohol, caffeïne en giftige stoffen)
- schept plezier en afwisseling
Je kan de voedselpiramide gebruiken om je een idee te geven van de hoeveelheid van bepaalde types voeding en hoe vaak je ze het beste eet.
Met betrekking tot mijn voedingsgewoonte, waar moet ik als MS-patiënt bijzonder op letten?
Volgens de laatste berichten wordt multiple sclerose beschouwd als een ziekte die gekenmerkt wordt door een ontregeld immuunsysteem (auto-immuunziekte). De eigenlijke oorzaak is nog onbekend. Op de één of andere manier hopen ontstekingscellen zich op in de vaten van de bloed-hersen-barrière. Deze cellen produceren boodschappermoleculen (cytokines) die de bloed-hersen-barrière verstoren. Het zenuwomhulsel (de myelineschede) wordt door de ontsteking aangevallen, wat in permanente schade aan de zenuwen resulteert.
Het is reeds lang geweten dat voedingsfactoren – in het bijzonder dan bepaalde vetten – een impact hebben op ontstekingsprocessen. De omzetting van arachidonzuur naar boodschapperstoffen wordt gehinderd door bepaalde vetten (de zogenaamde omega-3-vetzuren). Arachidonzuuren komen uitsluitend in voeding van dierlijke oorsprong voor. Wanneer ze echter in overdaad geconsumeerd worden, kunnen ze het ontstekingsproces versterken.
- Visoliën bijvoorbeeld hebben een veelbetekende invloed op het terugdringen van het gemiddeld aantal jaarlijkse exacerbaties en de gemiddelde EDSS-score (Expanded Disability Status Score) van nieuw gediagnosticeerde patiënten.1
- Een studie met linoleenzuur en gamma-linoleenzuur (olie uit de teunisbloem) kon geen verbetering vaststellen. Er werden echter maar kleine doses van olie gebruikt.2
- Gecontroleerde studies hebben aangetoond dat de toevoeging van linoleenzuur (de placebogroep kreeg oliezuur) aan het dieet van MS-patiënten met een lichte handicap en vanaf het begin van de ziekte een lichte verbetering teweegbracht in het voorkomen en de ernst van tussenliggende episodes. Er werd van een significant kleinere toename in invaliditeit en een afgenomen ernst en duur van relapses bericht. Anti-oxidantia zoals bèta-caroteen, vitamine E, vitamine C, selenium en zink, hebben eveneens mogelijks een gunstig effect op onze afweer.3-5
Welke voeding wordt aangeraden, welke niet?
De volgende punten vatten de mogelijks positieve impact van bepaalde voedingstypes op het onstekingsproces samen:
1. Verminderde opname van arachidonzuur door een vetarm, vegetarisch dieet met twee vismaaltijden per week.
2. Inhibitie van onstekingsbevorderende boodschapperstoffen door een verhoogde consumptie van vis; 2-3 keer per week vis, vooral zalm, makreel, haring, sardines. Eveneens als het gebruik van lijnzaadolie, olie van boomnoten, soja- en koolzaadolie, noten en zaden.
3. Voeg voldoende hoeveelheden linoleenzuur aan je dieet toe, door minstens dagelijks een salade dressing te bereiden met zonnebloem-, maïs-, of distelolie.
4. Vijf dagelijkse porties groenten, fruit en volkoren produkten voorzien je van een voldoende voorraad anti-oxidantie en immuniserende stoffen.
Heeft het zin het dieet aan te vullen met pillen?
Misschien heb je je al eens afgevraagd waarom je niet gewoon een paar pillen extra per dag kan slikken in plaats van de moeite te doen om je vastgeroeste, ongezonde eetgewoontes aan te passen. In ieder geval zijn experimenten waarbij je ongecontroleerd hoog gedoseerde preparaten neemt uit den boze. “Meer helpt beter”, is niet altijd waar:
- Vitamine A en selenium kunnen toxische effecten hebben bij hoge doses
- Vitamine C in gram-hoeveelheden wordt voor 99% uitgescheiden via de urine
- Hoge doses bèta-caroteen zijn mogelijks kankerverwekkend
- Levertraan kan al snel leiden tot een overdosis aan vitamines A en D
In tegenstelling tot geïsoleerde bereidingen, waar een groot stuk onzekerheid bestaat betreffende de vereiste hoeveelheden, ongewenste interacties en neveneffecten, kan gezonde voeding zonder voorbehoud worden aangeraden. Meer nog, de laatste jaren is het duidelijk geworden dat, behalve de reeds gekende stoffen, voeding ook nog andere componenten bevat, de zogenaamde secundaire bestanddelen. Aan deze bestanddelen (bijv. fytoëstrogene carotinoïden, glucosinolaten) worden eigenschappen analoog aan die van vitamines toegeschreven.
De inname van hoog gedoseerde preparaten moet altijd kritisch bekeken worden en overlegd worden met een arts. Zulke bereidingen hebben zin wanneer een bepaald tekort werd vastgesteld, bijvoorbeeld een ijzer- of vitamine B12-tekort, of als een preventieve maatregel om een bepaald tekort voor te zijn, bijvoorbeeld aan calcium..
Dat gezegd zijnde is er geen probleem met het gebruik van multivitaminepreparaten (met mineralen en sporenelementen); deze zouden de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid moeten bevatten per tablet.
Wij raden het gebruik van multivitaminen aan in geval van:
- afgenomen eetlust tengevolge van de ziekte.
- mensen met MS die enkel tot beperkte lichaamsbeweging in staat zijn en daarom ook weinig eten.
- MS-patiënten die enkel kleine hoeveelheden groenten, fruit en vlees kunnen eten tengevolge van slik- of kauwmoeilijkheden.
Bij kinderen moet het geven van pillen echter onder met grote terughoudenheid gebeuren. Kinderen met MS moeten met vitaminen verrijkte ontbijgranen eten of een ontbijtdrank waarin alle vitaminen, mineralen en sporenelementen zitten.
