Sport en multiple sclerose
Welke types sport kan ik doen? Welke sport kan een negatief effect op me hebben? Deze vragen komen dikwijls ter sprake in discussies met mensen met MS. Hieronder vind je nuttige informatie over dit onderwerp.
Waarom sporten we?
Het plezier van beweging komt voort uit de gedrevenheid om speels te zijn. De inzet voor een bepaalde activiteit en het bereiken van doelen bevordert allemaal een sociaal leven.
Sport omvat zes gebieden van menselijke ervaring: gezondheid, plezier, vorm, zelfvertrouwen, avontuur en gezelligheid. De complexe interactie van deze verschillende motieven vormt samen een zichzelf voortzettend en gezondheidsondersteunend gedrag. Sport heeft bovendien een positief effect op het te boven komen van ziektes.
.jpg)
Wat vertellen ons de onderzoeksstudies?
Het werd vroeger aangenomen dat sport een negatieve impact had op het verloop van MS omwille van de warmtegevoeligheid. Als de lichaamstemperatuur 0.5°C verhoogt, kan er een vertraging en/of blokkering van de zenuwpulsgeleiding in gedemyeliniseerde vezels optreden, wat de symptomen tijdelijk kan verergeren (het zogenaamde fenomeen van Uthhoff). Maar in verschillende studies1-4 wordt deze zienswijze van een negatieve impact van sport niet noodzakelijk gedeeld. Vandaag worden de hoofdzakelijk positieve effecten van lichaamsbeweging benadrukt. Hoewel recente studies soms enkel een beperkt aantal patiënten omvatten, werd zowel een meetbare tendens naar verbeterde fitheid als lichamelijk en geestelijk welzijn aangetoond. Maar er kunnen geen conclusies getrokken worden met betrekking tot het effect van sport op de immunologische activiteit, verloop of symptomen van MS zelf.
Wat moet je als MS-patiënt op voorhand weten?
De temperatuursregulatie van mensen met MS is vaak aangetast. Hier moet ook aan gedacht worden bij sportactiviteiten. De warmtegevoeligheid van vele MS-patiënten (Uhthoff-fenomeen) beperkt de lichamelijke activiteit. Daarom is het aangewezen om na sport af te koelen in water of door een langere koude douche te nemen. Het persoonlijke karakter van de vermoeidheid bij MS maakt dat ieder zijn eigen grens moet vinden, van tot welke activiteit hij/zij nog in staat is. In het geval van gezichtsproblemen worden snelbewegende sporten zoals balsporten het best vermeden.
Vandaag is het mogelijk om verder te sporten tijdens een relapse, op voorwaarde dat je jezelf niet uitput. Het is belangrijk dat mensen van MS zich zeker niet oververmoeien of een blessure riskeren. Ze mogen hun activiteiten ook niet vergelijking met de conventionele idee van wat sportief is/niet sportief is of wat juist/verkeerd is. Er is geen duidelijke aanbeveling wat competitiesporten betreft. Alles hangt af van of er aanzienlijke fysieke hindering is of niet. Uithoudingssporten die niet zomaar onderbroken kunnen worden zoals lange-afstandszwemmen, bergbeklimmen of skiën op moeilijk terrein zijn af te raden.
Wat kan de MS-patiënt met sport bereiken? Zoals bij gezonde mensen: een verbetering van de hartfunctie en bloedsomloop, net als een positief effect op lichaamsgewicht. Daarenboven worden vele symptomen van MS verbeterd door het behoud van mobiliteit.
Geselecteerde studies over het effect van sport op mensen met MS
Sport voor mensen met MS probeert de coördinatie en het evenwicht te bevorderen. In gevallen van gematigde tot ernstigere handicap, en patiënten die aan extreme warmtegevoeligheid lijden (Uthhoff fenomeen) kan beweging in het water bijzonder nuttig zijn. Het afgenomen gewicht van het lichaam in het water maakt bepaalde bewegingen mogelijk die de patiënt buiten het water niet meer kan uitvoeren.
- Groepstraining in plaats van thuis alleen te oefenen, is zeker effectiever. De fitness-studie toonden aan dat de bereikte effecten afnamen naar het einde van het project toe. De mogelijkheid van meer sociaal contact daarentegen, hielp om een verbeterd zelfbeeld te bevorderen. Verbeterde wandelbekwaamheid, mobiliteit en blaasfunctie werden ook bekomen.1
- Sterkte en vermoeidheid in mensen met MS werd getest gedurende een 10 weken durend fitnessprogramma in het water. Arm- en beenfunctie vertoonden een duidelijk meetbare verbetering.2
- Een 15 weken durende studie op de impact van fitness-training op de levenskwaliteit van mensen met MS wees op een aanzienlijke verbetering van de spierkracht en longcapaciteit na 3 x 40 minuten training per week, onafhankelijk van de mate van invaliditeit. Verschillende tests bepaalden de impact van de ziekte op het humeur en de mate van vermoeidheid, evenals de plaats op de EDSS-schaal. Er werd een verbetering vastgesteld voor de schouder-, elleboog- en kniemobiliteit, sterkte van armen en benen, cardiovasculaire functie en sociale interactie. Het is opvallend dat het minder snel optreden van vermoeidheid samenging met een betere lichaamsfunctie.3
- Bij therapeutisch paardrijden, dat ernaar streeft de druk en de pijn in het heupgewricht en de rug te verminderen, heeft de beweging van het paard een positieve uitwerking op de berijder. Passief rijden mag niet verward worden met gewoon rijden, waar de bereider het paard leidt. Een Canadese studie toonde aan dat de deelnemers beter scoorden qua wandelsnelheid, evenwicht en geestestoestand na 9 weken training.4
De resultaten leveren het bewijs dat sportieve activiteiten een gelijkaardige positieve impact hebben op mensen met MS als bij mensen zonder MS.
Samengevat
- doe geregeld aan sport, maar met mate
- werk aan een aangepast fitnessprogramma, op maat gemaakt voor jouw eigen situatie, afgewisseld met relaxatietechnieken
- vermijd bewegingen die een grote inspanning vereisen met het risico van verrekking of kwetsuur
- werk spasticiteit tegen door stretch-training, ook om spierverkorting te vermijden
- put ook mogelijkheden uit de rolstoel – concentratie en beweeglijkheid kunnen bijvoorbeeld bevorderd worden door boogschieten vanuit de rolstoel te beoefenen
Welke sport is goed voor jou?
De volgende tabel toont verschillende types van sport, die kunnen aanbevolen worden in geval van veelvuldige neurologische symptomen:
Symptomen |
Aanbevolen sport |
Verlamming, spasticiteit |
Zwemmen, gymnastiek, lichte balsporten; paardrijden (in dit geval is een negatieve impact op spasticiteit ook mogelijk) |
Cerebellaire symptomen (beven, onevenwichtige tred) |
Zwemmen, gymnastiekoefeningen in het water, paardrijden |
Afwijking van evenwicht en coördinatie |
Fietsen (op effen terrein of een oefenfiets), ritmische bewegingen op muziek; oefeningen met aangepaste sportuitrusting, vb. Op matten, tapijten, gras, zand; balsporten; trampoline-oefeningen |
Sensorische storingen |
Spelen zoals dubbele pedalo; rijden op zand; balspelen; trampoline-oefeningen |
Uhthoff fenomeen |
Watersporten en oefeningen |
Gezichtsstoringen |
Stationaire oefenfiets; looppiste; gymnastiek-oefeningen |
De dubbele doelen van therapeutische doeltreffendheid en de vraag naar een betekenisvolle vrijetijdsactiviteit hoeven elkaar niet tegen te spreken, maar kunnen op een opbouwende manier met elkaar interageren.
.jpg)
Referenties
1. Petajan JH, White AT. Recommendations for physical activity in patients with multiple sclerosis. Sports Medicine 1999;27(3):179-191.
2. Gehlsen GM, Grigsby SA, Winant DM. Effects of an aquatic fitness program on the muscular strength and endurance of patients with multiple sclerosis. Physical Therapy 1984;64:653-657.
3. Petajan JH, Gappmaier E et al. Impact of aerobic training on fitness and quality of life in multiple sclerosis. Annals of Neurology 1996;39:432-441.
4. Mackay-Lyons M, Conway C, Roberts W. Effects of therapeutic riding on patients with multiple sclerosis: a preliminary trial in horseback riding. Physiotherapy-Canada 1988;40(2):104-9.
